GIẢI PHÁP NÀO THẤU TÌNH, ĐẠT LÝ CHO VỤ VIỆC THÁI HÀ?

 J.B Nguyễn Hữu Vinh

Những tháng ngày căng thẳng thử thách lòng tin

Qua hơn 12 năm khiếu nại vì quyền lợi của cộng đồng giáo dân Thái Hà không được đáp ứng. Qua hơn 8 tháng giáo dân Thái Hà kiên trì cầu nguyện tại nơi khu đất mà họ chắc chắn vẫn là của họ, nhưng đang có nguy cơ bị bán chác chia nhau. Qua những giấy tờ, văn bản của TP Hà Nội để chứng minh rằng “không có cơ sở trả lại” khu đất này. Dù chính quyền đã dùng nhiều cách, vận dụng khá nhiều phương tiện, nhân lực và tiền của của nhân dân để giải quyết. Dù hệ thống truyền thông đã làm hết sức mình để biện hộ cho những động thái, ý muốn của nhà nước là không trả lại khu đất này bằng cách viện ra nhiều lý do, luật lệ và chứng cứ. Dù nhiều người đã được đưa vào nhà tạm giam, tạm giữ cũng như nhiều người đã bị nạn trong những vụ việc xảy ra với họ trên đường Thái Hà và khu đất mà họ gọi là “Linh địa” sau vụ xịt hơi cay.

Nhưng đến nay, người ta chỉ thấy được một kết quả: Sự việc ngày càng bế tắc và có nguy cơ ngày càng căng thẳng hơn.

Có phải chỉ vì các linh mục và giáo dân Thái Hà đã bất chấp pháp luật mà làm càn trong khi họ luôn yêu cầu Nhà nước, trước hết là các cơ quan công quyền Hà Nội phải thực thi pháp luật phải tuân thủ các nguyên tắc luật pháp. Có phải các giáo dân muốn ăn gió nằm sương cho thoải mái hơn những ngày chăn êm nệm ấm ở ngôi nhà thân yêu của mình? Có phải họ bị lừa bịp và kích động để đến khu đất đó làm những việc mà không phải là ý muốn của họ? Có phải họ quá rỗi rãi, không con cháu, không nghề nghiệp, đến đó để hòng có quyền lợi gì hay họ bị lừa bịp như báo chí đã loan tin?

Tôi nghĩ là không. Ai cũng có một gia đình, một mái ấm, và dĩ nhiên chẳng ai muốn đảo lộn cuộc sống của mình. Đó cũng là tâm lý chung của mọi người dân Việt Nam. Vì vậy, nhiều khi có những điều chướng tai, gai mắt mà người dân vẫn nhắm mắt bịt tai bỏ qua “cho nó lành”.

Vậy không phải ngẫu nhiên khi có những con người tám chín tháng trời ăn gió nằm sương, có thể bị đe dọa đến tính mạng, đến tài sản cũng như nhiều điều hệ lụy khác mà không được hưởng hoặc hứa hẹn được chút gì về vật chất nơi đây. Điều họ được hứa hẹn nhiều nhất và dễ thành hiện thực nhất là nhà tù và bạo lực, trấn áp.

Cũng không phải ngẫu nhiên, khi những người dân bị bắt vào nhà tạm giam, tạm giữ, như bắt quân trộm cướp mà những người dân đã chứng kiến lại tiếp tục công việc của họ, coi việc bị đe dọa, bắt bớ như một diễm phúc, một vinh hạnh cho mình.

Ở tất cả những hành động đó, có căn nguyên là NIỀM TIN. Phải chăng, ngoài chuyện đất đai, tài sản, đây còn là cuộc sự thách đố và thể hiện niềm tin?

Lòng tin quả là có sức mạnh khủng khiếp khi hướng dẫn mục đích hành động của con người. Cả cuộc chiến tranh vừa qua, cũng là kết quả của sức mạnh niềm tin vào một ngày mai tươi sáng khi nước nhà thống nhất độc lập, người dân được tự do, hạnh phúc, dân chủ, nhân quyền, công bằng xã hội được đảm bảo… theo những lời kêu gọi của đảng và nhà nước mà đất nước này đã làm nên một cuộc “chiến tranh thần thánh”. Ở đó, hàng triệu người đã chấp nhận bỏ mình với niềm tin và mong ước cho tương lai đất nước tốt đẹp hơn.

Thành phố đã làm gì? Giáo dân nghĩ gì? Kết quả hay hậu quả?

Về phía Thành phố Hà Nội, cơ quan chức năng, luật pháp những tháng ngày qua cũng đã khá vất vả, căng thẳng mong tìm được cách giải quyết ổn thỏa để vụ việc không còn là một mối quan tâm quá lớn, để tập trung cho muôn vàn việc khác của một thủ đô đứng thứ 2 thế giới về diện tích mới được thành lập. Các quan chức lo vị trí ghế ngồi công tác, các cơ quan lo vị trí làm việc, các cán bộ lo chuyện đi làm xa gần, chuyện chuyển đổi cơ quan, nhân sự… thì vụ việc Thái Hà quả là không dễ chịu và không ai muốn kéo dài.

Nhưng sau gần một tháng huy động hết công suất làm việc của các cơ quan chức năng, thì kết quả hiện nay có như những ý muốn của nhà nước hay không? Việc này cần nghiêm túc xem xét và đánh giá. Để đánh giá những kết quả, sai lầm hay thành công của các cơ quan công quyền, chắc cần một thời gian để có cái nhìn khách quan.

Nhưng sự thực là cho đến nay, cả hai bên đã đẩy sự việc đến một tình trạng nguy hiểm và bế tắc không ai nghe ai. Thực tế chỉ nghe tiếng khóa loảng xoảng của nhà giam và những lời đe dọa cứng rắn từ nhà nước cũng như tiếng đáp lại đồng âm hiệp nhất của cộng đồng dân Chúa là chấp nhận mọi thử thách sẽ đến qua những lời cầu nguyện “Lạy Chúa, con đường nào Ngài đã đi qua, con đường nào Ngài ra pháp trường...” nghe mà cảm thấy xót xa trong một đất nước hòa bình độc lập.

Nguy hiểm lớn nhất là sự bền vững, ổn định lâu dài của xã hội, của đất nước Việt Nam đã chịu quá nhiều tai họa, đau thương sau một thời gian dài đã không được vun đắp, hàn gắn. Trái lại còn khoét sâu vào những điều mà nhân loại đang cố tránh, đó là sự đoàn kết dân tộc, đoàn kết đất nước tạo nên sức mạnh.

Những ngày này, tinh thần giáo dân đang bị kích động mạnh bởi hệ thống truyền thông nhà nước đã phạm những sai lầm nghiêm trọng với quan niệm truyền thống từ thời chiến tranh lạnh: truyền thông một chiều và bóp méo sự thật. Có thể đó là do sự chỉ đạo, cũng có thể do những người lính xung kích hăng máu thiếu suy nghĩ mà không có sự lãnh đạo đúng đắn của người cầm quân. Nhưng hậu quả là nhãn tiền.

Hậu quả lâu dài của nó là gì, chưa thể tính đến và nói hết. Nhưng hậu quả trước mắt cho Thành phố Hà Nội vốn đã đông đúc là hàng vạn lượt người từ khắp muôn nơi, từ thành thị tới những vùng thôn quê bất chấp khó khăn về kinh tế, về ngăn cản, về khoảng cách đã nườm nượp đến Thái Hà để chứng tỏ tình liên đới và Hiệp thông.

Theo suy đoán của những người có kinh nghiệm, thì dòng người này sẽ không chỉ có thế. Nếu sự việc không được giải quyết nhanh chóng và hợp tình hợp lý, thì dòng người những ngày tháng tới là khó kiểm soát. Nhất là khi hầu hết các Giám mục đã về Thái Hà và Tổng Giám mục Ngô Quang Kiệt đã đến bày tỏ quan điểm của mình trong khi hệ thống quan chức và truyền thông đang muốn kết tội cả bản thân ông và đang đe dọa những biện pháp cứng rắn hơn. Nhất là khi những người đã đến được tận nơi chứng kiến những điều không như đài, báo nhà nước đã nói thì hệ thống truyền thông bằng miệng, bằng cách rỉ tai nhau sẽ phát huy tác dụng và có sức lan tỏa ghê gớm.

Có người cho rằng: Có thể Thành phố sẽ để cho các giáo dân, tu sĩ mỏi mệt với những người cầu nguyện vất vả nắng mưa và xa xôi, rồi sẽ đến ngày tự tan.

Xin thưa là không. Với những người Công giáo, họ coi sự vất vả, hi sinh của họ là niềm vui của sự hiến thân, thì những sự trông chờ đó là ảo tưởng. Khi những người dân về Thái Hà không như truyền thông nhà nước nói là bị lừa bịp, bị dụ dỗ, thì tinh thần họ càng hăng say hơn, vì ở đó, họ có dịp chia sẻ, họ có dịp tâm tình những điều mà không thể nói cùng ai trong cuộc sống. Có những người cả đời không thể dành ra một ngày để thăm họ hàng, con cháu, được đến Thủ đô là mơ ước, nhưng đây là dịp để họ tham quan và chứng tỏ niềm tin mến của mình.

Và điều này thì chắc nhiều quan chức sẽ ít khi ngờ là khi đến đó, họ coi đó là nhà mình và tài sản của nhà thờ là của nhà mình, vì vậy, dù từ đâu tới, họ vẫn sẵn sàng xả thân để bảo vệ. Nếu không tin điều này, mời đến Nhà thờ Thái Hà xem cách họ đi lại, ăn nói và giữ gìn trật tự vệ sinh thì hiểu. Những người dù gặp lần đầu, cũng nhìn nhau với ánh mắt trìu mến thân thương và dễ dàng chia sẻ. Thật sự, đó là một sức mạnh vô đối.

Đến nay, vụ việc đơn giản đã bị hình sự hóa, và có nguy cơ chính trị hóa khi báo chí cho rằng “có những thế lực đứng đằng sau vụ việc Thái Hà”. Người ta tự so sánh vụ việc này với những vụ việc khác nhau xảy ra muôn nơi vạn nẻo trên đất nước này để tự rút ra cho mình câu trả lời: Vì sao, sự việc đơn giản được nghiêm trọng hóa? Có phải vì đây là tài sản của tổ chức Công giáo nên nó như vậy hay không? Hay chỉ là cách giải quyết một vụ việc nhưng không đúng cách?

Người ta cũng hỏi tại sao trên các báo đài nhà nước, khi mà họ không thể hiểu được những điều đơn giản nhất của tôn giáo này như cầu nguyện và hành lễ, như giáo xứ và giáo phận mà các nhà truyền thông lại cứ phán bừa Lời Chúa, rằng Chúa muốn thế này, thế nọ, việc đưa ảnh tượng Chúa cần đến nơi nào… Những điều đó được coi là những lời châm biếm, sỉ nhục với người Công giáo.

Thậm chí, màn vu cáo những giáo dân đã “ném ảnh tượng xuống đất rồi rắc đất cát bẩn lên để quay phim..” đã tạo nên một tâm lý bất tín nơi họ. Những người làm công tác truyền thông bất chấp sự thật đã không biết điều này: Với người Công giáo thời kỳ bị bách hại, đã hàng vạn lượt người thà bị chém đầu mà không bao giờ bước qua hình Thập Giá được vẽ lên mặt đất, thì chớ có bày đặt những chuyện khủng khiếp như trên cho họ. Điều này đã thực sự tạo cho họ một cú sốc và tâm lý phản kháng mà khó có thể hóa giải, dù họ không nói ra.

Đó là một sai lầm khó tha thứ của thứ truyền thông bịa đặt. Đó cũng là nguyên nhân của mọi nguyên nhân làm cho dòng người cứ chảy về Thái Hà không dứt, làm cho tinh thần giáo dân lên cao khi niềm tin vào truyền thông nhà nước xuống thấp trong họ.

Đây là một bài toán không dễ giải chút nào cho hệ thống các cơ quan công quyền, nếu họ vẫn cứ giải quyết theo cách “lối cũ ta về”.

Bởi vì con người khác với loài vật là có suy nghĩ, có tư duy. Vì vậy khi họ đã xác định là họ đúng, có chính nghĩa mà nhà nước không thể giải thích cho họ khác đi, thì có nghĩa là họ chấp nhận tất cả để bảo vệ công lý, nhất là khi giáo lý đã đòi buộc họ “Công lý cần nêu cao” và phải là ngôn sứ của sự thật và tình yêu thương.

Việc sử dụng sức mạnh của bạo lực, tìm cách đưa họ vào nhà tù, là cách làm dễ dàng nhất nhưng cũng thể hiện sự bạc nhược nhất của chính nghĩa, của công lý trong trường hợp này. Bởi họ là những người chân yếu, tay mềm, không một tấc sắt.

Nhưng  điều đó làm cho niềm tin vào sự thật của họ được vun đắp ngày càng lớn và đẩy vụ việc đến chỗ bế tắc. Bởi với người Công giáo, có một quy luật mà qua bao nhiêu thời đại bị bách hại đã đúc kết: Sự bách hại làm một người mất đi, sẽ nảy sinh máu anh hùng tử đạo nơi nhiều những con người yếu mềm nhất. Vì vậy họ sẵn sàng chấp nhận: “Lạy Chúa, xin dò xét và thử thách con, tâm can này, xin đem thử lửa” (Thánh Vịnh - Chương 26 – 2). 

Đó là những bí ẩn, hay còn gọi là những điều khó hiểu của người Công giáo mà những người lãnh đạo nên tìm hiểu.

Cách giải quyết nào cho thấu tình, đạt lý và nghiêm pháp luật?

Với những người giáo dân, việc bạo động là điều không bao giờ họ muốn. Hãy nhìn những buổi cầu nguyện của họ trong âm thầm, lặng lẽ và trật tự thì chúng ta có thể thấy điều này. Ngay cả khi bị bôi nhọ, bị trấn áp, bị nhục mạ mà họ vẫn cảm thấy vinh quang. Bởi họ không nhìn nhận vinh quang cho chính bản thân mình, họ không tìm kiếm điều đó ở thế gian. Tất cả được họ được gửi gắm vào nơi Thiên Chúa.

Nhưng, có phải là như thế thì có thể sử dụng vũ lực với họ? Điều này là một sai lầm hết sức nghiêm trọng trong cách hành xử. Nếu không tận diệt được tất cả người công giáo, thì chưa có một nhà nước, một thể chế nào có thể khuất phục họ được bằng cách đó. Thời Minh Mạng, Tự Đức và các triều đại phong kiến đã qua, với những cơn bách hại khốc liệt đã để lại cho Giáo hội Công giáo Việt Nam hàng trăm vị Thánh Tử đạo. Những thời đại đó đã tạo nên một linh địa La Vang được cả thế giới công nhận mỗi năm thu hút hàng triệu người hành hương. Chắc không một chế độ nào muốn để lại cho hậu thế những vị Thánh và những linh địa ghi dấu ấn tội ác như trên bằng cách ghi nên những trang sử “hào hùng” như thế.

Hãy xem, ngay trong chế độ hiện nay, có những nơi hơn 50 năm, nghĩa là hơn hai đời người sinh ra và lớn lên, không có linh mục, không có Thánh lễ, nhưng khi có cơ hội, thì đoàn chiên Chúa lại trở lại bên những đấng chăn. Đời sống tôn giáo bất tử đó nói lên điều gì? Đó là điều cần suy nghĩ bằng những bộ óc và cái nhìn khách quan nhất.

Vậy để giải quyết vụ việc Thái Hà, cần những điều kiện nào? Điều cần nhất, là hãy để sự việc về đúng bản chất của nó. Đừng nên nghiêm trọng hóa những vấn đề rồi nhiều khi tự mình đánh lừa cảm giác của mình, nhìn đâu cũng thấy kẻ thù.

Họ cũng là những công dân, thậm chí là những công dân tốt. Phải công nhận một điều là nơi có nhiều người công giáo thì tệ nạn xã hội, sự suy đồi đạo đức bị giới hạn đến mức tối thiểu. Vậy với những nhu cầu của họ là có thật, việc giáo dân bức xúc khi tài sản để phục vụ cộng đồng, tập thể được tư nhân hóa và có nguy cơ chia chác, bán kiếm lợi cho một nhóm người, sự phản ứng là điều không có gì chối cãi.

Thật ra, điều này đáng lẽ ra cần được khuyến khích, khi mà đảng và nhà nước đang hô hào chống tham nhũng triệt để.

Giáo dân đã phá hỏng một đoạn tường rào cũ, được xác định là giá trị gần 3,5 triệu đồng (tất nhiên, cần kiểm tra lại cách thẩm định này) khi họ cho rằng bức tường đó là xây dựng trái phép, đã bị khởi tố vì tội “phá hủy tài sản” và bị bắt giam hàng loạt như những người trộm cướp, một cách quyết liệt và nhanh chóng. Động tác đó có làm người dân khâm phục không với hệ thống công quyền và cán cân công lý hiện tại? Khi mà ngay cạnh đó, một loạt mấy ngôi nhà, không chỉ đập mất tường rào, mà còn chiếm đoạt cả một nửa đường đi chung, xây sâu vào đất phía trong nơi tranh chấp cả chục mét lại không thấy nhà nước khởi tố và bị bắt? Hay chỉ có giáo dân đập tường mới là vi phạm pháp luật, còn những quan chức kia, thì được pháp luật miễn trừ?

Vậy đâu rồi cái khẩu hiệu “Nhà nước Pháp quyền Xã hội chủ nghĩa”, đâu rồi cái khẩu hiệu “Mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật”?

Ngoài ra, việc hàng loạt báo chí nhà nước đã ngày đêm vu cáo, xuyên tạc bẩn thỉu, bịa đặt ác ý không chỉ với người dân Thái Hà và hàng ngũ tu sĩ, mà còn là sự nhục mạ với cả một cộng đồng tôn giáo, được coi như không có chuyện gì xảy ra. Đặc biệt, báo chí đã phạm một sai lầm chết người là kích động hằn thù tôn giáo, vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc phá hoại tình đoàn kết dân tộc. Dù Thái Hà đã có đơn lên tận cấp cao nhất đã cả tháng trời qua, nhưng tiếng kêu của họ như đi vào cõi hư vô. Những tiếng sỉ nhục vẫn gào thét hàng ngày bên tai họ, vào tận cung Thánh của Nhà thờ. Sao không thấy ai xử lý dù luật lệ đã có đầy? Hay giáo dân và tu sĩ Thái Hà không có quyền công dân? Một chính quyền không coi trọng nhân dân như vậy, thì hỏi nó đang phục vụ ai? Trong khi chính những người dân đó, đang ngày đêm lao động để góp những đồng tiền của mình nuôi chính quyền hiện tại.

Trong khi đó một số ít tiếng nói cất lên từ chính lương tâm mình, từ chính những sự thật, sự công chính lại đang bị đe dọa xử lý, lại tù đày, bắt bớ? Vậy quyền của người dân đâu mất hết cả? Khi người dân muốn có tiếng nói của mình, họ biết nói vào đâu? Những người cầm quyền cao nhất có còn muốn nghe lời nói thật trong xã hội hay không? Hay họ chỉ muốn nghe những báo cáo nghe chỉ sướng cái tai mà sự thật chứa đựng quá ít ỏi?

Những điều đó, nếu xảy ra, chắc chắn sẽ lại thêm một lần phơi bày toàn bộ sự thật về những gì mà cuộc sống của nhân dân Việt Nam đang có trước lương tâm mọi người và bạn bè năm châu. Khi đó, hậu quả cho đất nước sẽ không chỉ là những việc như hiện tại.

Những cách làm đó, đã đẩy sự việc đến mức căng thẳng không đáng có, mà lẽ ra mọi việc chỉ cần có thiện ý, có thể giải quyết trong đối thoại hòa bình thì đã xong từ lâu.

Với phương cách của người Công giáo, theo tinh thần “đem yêu thương vào nơi oán thù, đem thứ tha vào nơi lăng nhục” sẽ là cách giải quyết êm đẹp nhất, thấu lý, đạt tình và nghiêm pháp luật. Chắc chắn một điều, không có một cá nhân, tổ chức, tôn giáo hoặc một nhà nước nào không có những sai lầm. Vấn đề là biết thành tâm nhìn nhận và sửa chữa những sai lầm đó ra sao mà thôi.

Đã đến lúc, nếu không nói là quá muộn, cả hai bên cần một thiện chí thực tâm.

Mỗi bên, hãy tự nhìn nhận lại chính mình. Phía Nhà thờ cần nhìn nhận lại một số việc nên và không nên, đừng để sự việc đi quá xa những gì mình có thể kiểm soát. Sự nhẫn nhục bấy lâu nay, là điều ai cũng hiểu, nhưng không vì thế mà mình để sự việc ngoài tầm tay. Nhất định không phục vụ một mục đích chính trị nào như đường hướng của Giáo hội và không để những phe phái chính trị có thể lợi dụng sự kiện này nếu không muốn đi đến chỗ sai lầm. Nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang hết sức khó khăn về kinh tế và giặc ngoài đang lăm le bờ cõi.

Phía nhà nước, cần nhất vẫn là một sự thiện chí trên tinh thần của sự thật và công lý để giải quyết vấn đề này. Không thể dùng những mưu mô hay bất cứ điều gì ngoài sự tôn trọng nhân dân, tôn trọng sự thật thì mới giải quyết được vụ việc êm đẹp.

Nhiều người cho rằng, nhà nước e ngại nhất là khi giải quyết xong vấn đề này, sẽ xảy ra những vấn đề khác tương tự, vì trong quá khứ, đã có nhiều nơi, nhiều chỗ như Thái Hà. Nhưng tôi không nghĩ vậy, khi cả hai bên đã có những hiểu biết, tin cậy lẫn nhau, thì mọi việc đều có thể dễ dàng thảo luận. Nhất là với người Công giáo, luôn lấy sự tha thứ là một điều bắt buộc và là một niềm vui, luôn lấy sự hi sinh làm lẽ sống và là hạnh phúc, thì sẽ không có những phức tạp như những lo ngại nói trên.

Tôn giáo nào, con người nào cũng cần một đất nước thanh bình, một dân tộc hùng cường và đoàn kết để tạo nên sức mạnh.

Hãy mạnh dạn tin ở nhân dân.

Để làm được điều đó, phải chăng cần những con người cụ thể trong bộ máy cầm quyền dám có những tư duy đột phá, dám có những hành động dũng cảm, đối mặt với sự thật để thể hiện là một người mà nhân dân có thể gửi gắm lòng tin nơi mình.

Với mỗi cá nhân trong cộng đồng Công giáo, là những công dân, cần chấp hành các quy định của Hiến pháp và pháp luật. Là những giáo dân, cần có trách nhiệm và nghĩa vụ với Giáo hội, xây đắp nên một Giáo hội vững bền trên cơ sở Sự thật, Công lý và tình yêu thương.

Hà Nội, Ngày 13 tháng 9 năm 2008

J.B Nguyễn Hữu Vinh